Menemen (Kubilay) Olayı Nedir?

Tarihte iz bırakan olayların başında gelen Menemen (Kubilay) katliamı 23 Aralık 1930 günü yaşandı. İzmir’e bağlı olan Menemen ilçesinde yedek subay olarak askerlik yapmakta olan Mustafa Fehmi Kubilay ve bekçi Hasan, Şevki’nin şeriat isteyen kişiler tarafından öldürülmesi olarak bilinmektedir. Laiklik-şeriat zıtlığının Cumhuriyet içindeki kötü sonuçlu anılan olayıdır. Sıkıyönetim ilan edilip, general Mustafa Muğlalı yönetiminde Divanıharp’ta idam gibi cezalar beraberinde getirilmiştir.

Menemen (Kubilay) Olayının Başlangıcı

1930 yılının 23 Aralık günü Menemen’e giriş yapan 6 kişi, sabah namazının ardından camiden yeşil sancak alarak ilçe meydanına dikip silah zoruyla insanları etraflarına toplamaya başladı. Laz İbrahim Hoca tarafından Nakşibend tarikatının yayılması için görevlendirilen kişiler zamanla halktan insanları da isyanlarına dahil ederek büyümeye başladı. Derviş Mehmet kendisini mehdi olarak tanıtıp dini değerleri korumakla yükümlü olduğunu aktardı. Halife ordusuyla hareket edildiğini ve şeriat bayrağının altına girmeyenlerin 70 bin kişilik ordu tarafından öldürüleceğini söyledi. Eyleme katılan kişilerin arasında fabrika işçileri, gayrimüslimler, öldürülmekten korkan halk bulunuyordu.

Menemen (Kubilay) Olayının Çatışmasında Yaşananlar

Eylemler devam ederken Yüzbaşı Fahri Bey, eylemcilere ve şeriat isteyenlere dağılmalarını söylese de Giritli Mehmet şeriatın ilan edildiğini ve bölgeden ayrılmayacaklarını ifade etti. Fahri Bey olayın gidişatını 43. Piyade Alayına aktararak ilçedeki askeri birliklerin toplanmasını duyurdu. Kubilay beraberindeki askerlerle bölgeye yönlendirilerek isyanın bastırılması görevi verildi. Kubilay eylemcilerin arasına tek girerek teslim olmaları için açıklamalarda bulunurken silahlı eylemcilerin kurşunuyla yaralandı. Askerlerde savunmak için ateş açınca ortalık kısa süre içerisinde karıştı. Derviş Mehmet tüfeklerde manevra fişekleri bulunup öldürücülüğü olmadığından hasar almayınca etrafındakileri kandırarak özel bir vazifesi olduğuna ikna etmeyi fırsatı bildi. Yaralanan Kubilay, cami avlusuna sığındığı sırada Derviş Mehmet ve eylemciler takip ederek Kubilay’ın başını bedeninden ayırarak ölümüne sebep oldu. Kubilay’ın kellesini bayrağa dikerek astılar. Bekçi olarak görev yapan Hasan olayı öğrenip evinden tabancasını almaya gidip eylemcilere karşı yüksek noktaya çıktı. İki silahlıyı yaralasa da çatışma esnasında Hasan’da diğer bekçi arkadaşı Şevki’de saldırganlar tarafından öldürülerek can verdi. Eylemin bastırılması için takviye ekipleri gelince çatışma kuvvetlenerek Şamlı Mehmet ve Sütçü Mehmet’te ölmüştür. 4. Mehmet arkadaşlarıyla birlikte tutuklanırken, Nalıncı Hasan ve Ali Oğlu Hasan kaçmayı başarmıştır. Yaralı olarak bulunan Mehmet Emin sorgulama esnasında bildiklerini anlatırken 2 kişinin kimlikleri ve yerlerini tespit edilip Menemen’e getirilmeleri sağlanmıştır.

Dans Ederek Kilo Kontrolü Mümkün mü?

×

Menemen (Kubilay) Olayının Ardından Sıkıyönetim ve Mahkeme Kararları

Manisa-Balıkesir’in merkez ilçeleri ve Menemen’de 31 Aralık 1930 günü, 1 Ocak 1931 itibariyle 1 aylık Fahrettin Altay başkanlığında sıkıyönetim ilan edildiği duyuruldu. General Mustafa Muğlalı önderliğinde Divanıharp kurularak sıkı önlemler alındı. 7 Ocak 1931’de Mustafa Kemal Paşa başkanlığında İzmir’de 2. toplantı gerçekleştirildi. Olayla ilgisi olan 150 sanık çeşitli suçlamalarla Divanıharp’ta yargılama sürecine dahil edildi. 24 Ocak 1931 gününde iddianamenin okunması yapılarak 29 Ocak’ta mahkeme tarafından 36 kişinin idam edilmesine, 40 kişinin bırakılmasına, 27 sanığın beraat etmesine, 41 kişinin hapis cezasına çarptırılması kararı meclisin onayına bildirildi. İdam cezası alan 6 kişinin yaşlarından dolayı ağır hapis cezası almalarına ve 2 idam cezası alan eylemcilerin cezası da 2 yıl hapse döndürüldü. 28 idam edilecek kişi 3 Şubat 1931 gecesinde Menemen’de idam edilirken kimisi de Kubilay’ın öldürüldüğü yerde idama çarptırıldı. Mahkumlardan 1 tanesi kaçmayı başarıp iki hafta sonra yakayı ele verip sonraki gün öldürüldü. Manisa ve Balıkesir’de 28 Şubat 1931 günü 8 Mart 1931 günüde Menemen’de sıkıyönetim sonlandırıldı.

KAYNAKÇA:

tr.wikipedia.org

YAZAR: İREM KÖSE